Verimli Ders Çalışma: Haftalık Plan, Tekrar Aralıkları ve Odak Yönetimi
Masanızda altı saat oturdunuz. Telefon kapalıydı, kimse rahatsız etmedi, defterin sayfaları doldu. Ertesi sabah aynı konudan soru geldiğinde ise aklınızda neredeyse hiçbir şey kalmadığını fark ettiniz. Bu tablo tembellikle ilgili değil. Verimli ders çalışma meselesi, masa başında geçirilen süreyle değil, o sürenin nasıl parçalandığıyla ilgili.
Aşağıda üniversite ve sınav hazırlığı sürecindeki öğrencilerle çalışırken sürekli geri döndüğümüz birkaç ilkeyi topladık. Hiçbiri karmaşık değil, hepsi ilk haftadan uygulanabilir. Zor olan kısım, işe yaradığını görmeden önce iki üç hafta sabretmek.
Saat tutmak neden yanıltıyor
Günlük çalışma süresini ölçmek rahatlatıcı bir alışkanlık. Sayı büyüdükçe kendinizi iyi hissediyorsunuz. Ama o sayının içinde kaç dakikayı gerçekten düşünerek geçirdiğinizi ölçmüyor.
Not almak, renkli kalemle altını çizmek, çözülmüş soruyu tekrar okumak. Bunların hepsi çalışma gibi görünüyor. Beyin bu işlemler sırasında zorlanmadığı için de yorulmuyorsunuz, bu yüzden verimli çalıştığınızı sanıyorsunuz. Oysa hatırlamayı güçlendiren şey tam olarak o zorlanma hissi.
Ölçmeniz gereken şey süre değil, üretim. Bir oturumun sonunda kaç soru çözdünüz, kaç tanesini kapalı kitap anlattınız, hangi konuyu bakmadan özetleyebildiniz. Bu sayılar yükselmiyorsa çalışma saati artsa da sonuç değişmiyor.
Haftalık planı kurmanın pratik yolu
Günlük plan çoğu öğrencide iki gün dayanıyor. Bir aksaklık çıkıyor, program kayıyor, sonra tamamen bırakılıyor. Haftalık ölçek bu yüzden daha dayanıklı. Bir gün kaçtığında hafta içinde telafi alanı kalıyor.
Pazar akşamı yapılan tek iş
Yirmi dakikanızı ayırın. Önünüzdeki haftanın sabit blokları neler, onları yazın: okul, kurs, antrenman, aile programı. Geriye kalan boşlukları görün. Sonra o boşluklara ders adı değil, iş adı yazın. “Matematik” değil, “türev soru çözümü, 30 soru”. Fark küçük görünüyor ama ilki belirsiz, ikincisi bitirilebilir.
Çalışma planı kurarken haftanın tamamını doldurmayın. En az iki boş blok bırakın. O bloklar kaçan işler için ayrılır. Hiçbir şey kaçmazsa tekrar için kullanılır.
Blokları konuya göre değil zorluğa göre ayırın
Zihin sabah daha temiz çalışıyor. Bu yüzden en sevmediğiniz, en çok zorlandığınız konuyu günün ilk bloğuna koyun. Sevdiğiniz dersi ödül gibi sona bırakın. Tersini yaparsanız zor konu her gün ertelenir ve hafta sonunda hâlâ yerinde durur.
Tekrar aralıkları
Bir konuyu öğrendiğiniz gün hatırlama oranınız yüksek. İki gün sonra ciddi biçimde düşüyor, bir hafta sonra neredeyse başa dönüyorsunuz. Aralıklı tekrar tam da bu düşüş eğrisini kırmak için kullanılıyor.
Karmaşık bir sisteme gerek yok. Şu dört noktayı takviminize işaretlemek yeterli:
- Konuyu işlediğiniz günün akşamı, on beş dakikalık hızlı bir göz geçirme.
- Üçüncü gün, kapalı kitap özet. Kâğıda bakmadan anlatmaya çalışın.
- Onuncu gün, o konudan on beş soru.
- Bir ay sonra, karışık deneme içinde o konunun sorularını ayrı işaretleyin.
Dördüncü adımda hâlâ hata yapıyorsanız konu kapanmamış demektir. Bu durumda baştan okumak yerine yalnızca hata yaptığınız alt başlığa dönün.
Odak süresi ve mola düzeni
Kırk beş dakika çalışıp on dakika ara vermek çoğu öğrenci için dengeli bir ritim. Ancak bu sürenin herkes için geçerli bir kural olduğunu düşünmeyin. Bazı öğrenciler yirmi beş dakikada tükeniyor, bazıları doksan dakika kesintisiz gidebiliyor.
Kendi eşiğinizi bulmanın basit bir yolu var. Bir hafta boyunca dikkatinizin dağıldığı anı not edin. Üç dört gün sonra ortaya çıkan ortalama, sizin gerçek odak süreniz olur. Blokları o süreye göre kurun.
Molada ne yaptığınız da önemli. Sosyal medyaya girmek zihni dinlendirmiyor, yalnızca konuyu değiştiriyor. Ayağa kalkmak, su içmek, pencereden bakmak molanın asıl işlevini yerine getiriyor.
Bir öğrenciye çalışma saatini sorduğumuzda çoğu zaman abartılı bir rakam duyuyoruz. Aynı öğrenciye o hafta kapalı kitap kaç konu anlattığını sorduğumuzda genellikle sessizlik oluyor. İkinci soru, birincisinden çok daha fazla şey söylüyor.
Denemeyi analiz etmek
Deneme çözmek kolay kısım. Asıl iş sonrasında başlıyor. Deneme analizi yapmadan çözülen sınav, yalnızca bir puan bilgisi veriyor ve o bilgi tek başına hiçbir şeyi değiştirmiyor.
Analiz yaparken yanlışları konu başlığına göre gruplamak yaygın bir alışkanlık. Daha işe yarayanı, hata tipine göre ayırmak:
- Bilmediğim için yapamadım.
- Biliyordum ama soruyu yanlış okudum.
- Biliyordum ama zaman kalmadı.
- İki seçenek arasında kaldım ve yanlışı seçtim.
Dört grubun çözümü birbirinden farklı. Birincisi konu tekrarı istiyor. İkincisi okuma rutini istiyor, soruyu iki kez okumak gibi. Üçüncüsü soru seçme stratejisi istiyor. Dördüncüsü ise seçenek eleme pratiği istiyor.
Her denemeden sonra bu dört grubun sayısını bir yere yazın. Üç dört deneme sonunda hangi grubun sizde büyüdüğü net biçimde görünür. Çalışmanızı o gruba göre yönlendirin.
Bir haftanın kaba şeması
Aşağıdaki tablo, okula devam eden ve haftada yaklaşık on dört saat çalışabilen bir öğrenci için örnek bir dağılım gösteriyor. Ders isimleri kendi durumunuza göre değişir, mantık aynı kalır.
| Gün | Blok 1 | Blok 2 |
|---|---|---|
| Pazartesi | Zor konu, soru çözümü | Önceki günün hızlı tekrarı |
| Salı | Yeni konu anlatımı | Kapalı kitap özet |
| Çarşamba | Zor konu, soru çözümü | Boş blok |
| Perşembe | Yeni konu anlatımı | Onuncu gün tekrarı |
| Cuma | Karışık soru seti | Hafif tekrar |
| Cumartesi | Deneme sınavı | Dinlenme |
| Pazar | Deneme analizi | Haftalık plan |
Şemanın en kritik satırı pazar. Analiz yapılmadan yeni haftaya geçilirse, gelecek hafta da aynı hatalar tekrarlanır ve ilerleme durur.
Ortamın sessiz etkisi
Aynı öğrenci aynı konuyu iki farklı odada çalıştığında ortaya çıkan verim farkı şaşırtıcı olabiliyor. Çalışma ortamı kararı çoğu zaman plan kadar belirleyici, ama plan üzerine konuşulduğu kadar konuşulmuyor.
Masanın üzerinde o an çalıştığınız konuyla ilgisi olmayan hiçbir şey durmasın. Açık duran ikinci bir kitap bile dikkatinizi bölüyor, çünkü zihin her göz temasında o kitabı yeniden değerlendirip bırakıyor. Telefonu sessize almak yetmiyor, görüş alanının dışına çıkarmak gerekiyor.
Işık konusunda da basit bir kural işe yarıyor. Ekranla çalışıyorsanız odanın genel aydınlatması açık kalsın, yalnızca masa lambasıyla çalışmak göz yorgunluğunu hızlandırıyor. Sandalyenin yüksekliği ve masanın derinliği gibi ayrıntılar kulağa küçük geliyor, ancak uzun oturumlarda bel ağrısı çalışmayı erken bitiren en yaygın nedenlerden biri.
Bir de mekân alışkanlığı var. Sürekli aynı masada çalışan öğrenci, o masaya oturduğunda daha hızlı odaklanıyor. Yatakta ya da koltukta çalışmak bu ilişkiyi zayıflatıyor, üstelik uyku düzenini de bozuyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Günde kaç saat çalışmalıyım?
Sabit bir sayı vermek yanıltıcı olur. Okula devam eden bir lise öğrencisi için hafta içi günde iki ila üç saat, hafta sonu beş altı saat sürdürülebilir bir aralık. Önemli olan bu sürenin her gün tekrar etmesi.
Müzik dinleyerek çalışmak zarar verir mi?
Soru çözerken sözlü müzik dikkati böler. Konu tekrarı ya da not düzenleme gibi işlerde enstrümantal müzik çoğu öğrenciyi rahatsız etmiyor. Kendi üzerinizde iki hafta deneyip karar vermek en sağlıklısı.
Plan sürekli aksıyorsa ne yapmalı?
Plan büyük ihtimalle gerçekçi değil. Haftalık toplam süreyi yüzde otuz azaltıp yeniden kurun. Tamamlanabilen küçük bir plan, tamamlanamayan büyük bir plandan daha fazla iş çıkarır.
Not tutmak gerekli mi?
Dersi dinlerken alınan not faydalı. Ancak kitabı olduğu gibi deftere geçirmek zaman kaybı. Notu kendi cümlelerinizle ve kısa tutun, sonra o notu kapatıp anlatmayı deneyin.
Kaç deneme çözmeliyim?
Hazırlığın son üç ayında haftada bir tam deneme yeterli. Daha sık çözmek analiz süresini yiyor ve deneme bir alışkanlığa dönüşüp öğretici yanını kaybediyor.
